Met het leerteam MI-5 hebben we bij quest 1 een sector overstijgende trend uitgewerkt met de volgende drijven de krachten:
Vanuit deze trendanalyse is een scenariosjabloon ontstaan:
Voor quest 2 beschrijf ik hieronder de 4 scenario's voor het jaar 2030 voor de onderwijssector voortgezet onderwijs.
Scenario 1: Eindig duurzaamheid en een intergenerationele aanpak
Vandaag de
dag in 2030 is het schoolgebouw van het VMBO niet veel veranderd met vijftien
jaar geleden, op die uitzondering na dat het gebouw digitaal goed ingericht is.
“Vaste” computers zijn niet meer in het gebouw te vinden. De school heeft naast
de locatie waar onderwijs gegeven wordt ook de functie als ontmoetingsplaats. Het
voortgezet onderwijs heeft momenteel nog steeds een sleutelpositie in ons
onderwijsstelsel. De hoofdvakken taal, rekenen, Nederlands , Engels en
Wiskunde zijn zeer belangrijk en krijgen volop de aandacht [1]. De leerling
heeft de hoofdvakken in vaste groepen en er wordt ingezet op lesdifferentiatie.
De beroepsgerichte vakken worden al van de eerste klas in het vmbo aangeboden
door nauwe samenwerking met de maatschappij en het bedrijfsleven. De leerling kiest
in het eerste jaar zijn beroepsrichting. Veelal door projecten en onder andere
crowd-sourcen (publiek, jong-oud, wordt als bron van informatie ingezet) worden
de beroepsgerichte vakken vormgegeven. In
deze projecten worden de ontwikkelingen van de maatschappij buiten de school
meegenomen de school in[2]. De lesdifferentiatie wordt met behulp van oudere
werknemers vanuit de onderwijsbemiddelaar Goudgrijs [3] ingezet om zo
leerlingen meer op maat te kunnen ondersteunen. Bij de beroepsgerichte vakken
worden met name de oudere werknemers, die langer door moeten werken van wegen
overheidsmaatregelen [4], ingezet. Op deze manier wil de overheid in 2030
ervoor zorgen dat goede vak- en/of ambachtskennis geborgen blijft. Binnen het vmbo heerst een ambitieuze
leercultuur waardoor de leerlingen van het vmbo trots zijn op hun talent en
ambacht waarvoor ze worden opgeleid. Waar men in 2020 nog bang voor was [5] dat
het moeizaam zou gebeuren is het momenteel een vanzelfsprekendheid. In 2030 is
er namelijk een sterke verbinding met alle relevante partijen in de regio
bovendien is er veel samenwerking met andere scholen die voorheen concurreerde.
Het vmbo vormt het fundament van de beroepskolom. Kort om: “Het vmbo is in 2030
de route voor leerlingen die praktisch zijn ingesteld”.
[4] Klink,
J.J.L. van der, Bültmann, U., Brouwer, S., Burdorf, A., Schaufeli, W.B.,
Zijlstra, F.R.H. & Wilt, G. van der (2011). Duurzame inzetbaarheid bij
oudere werknemers, werk als waarde. Gedrag
& Organisatie, 24(4), 342 – 356.
Scenario 2: Duurzaam en een intergenerationele aanpak
In het voortgezet onderwijs zijn alle schoolpleinen rook
vrij zoals dit door de tweede kamer op 2-5 -2016 afgesproken is om in 2020 de
scholen rookvrij te maken [1]. De
schoolgebouwen zijn duurzaam en betaalbaar waardoor er een gezonde leer- en
werkomgeving ontstaan is voor leerlingen en docenten van het voortgezet
onderwijs. Een duurzame inspirerende leef- en leeromgeving inspireert de
leerling uit 2030 om duurzame ontwikkeling na te streven [2]. Vanzelfsprekend
is het gebouw zo ingericht dat leerlingen overal online kunnen met de
uitzondering van de WIFI-vrije ruimte om zo de dwang van de digitale wereld te
ontvluchten [3]. Zoals Delors al in 2013
[4] al beschreef is het noodzakelijk om de omgeving te begrijpen en hiermee
duurzaam om te gaan. Het gebouw van nu is binnen open en er zijn maar een paar
kleine klaslokalen. De digitale wereld en de media spelen een belangrijke en
ondersteunende rol bij het leren. Ieder leerling is in het bezit van een
wearable device [5] die is verbonden met de leeromgeving. Hierdoor is het leren
niet meer plaatsgebonden en kan er veelal ook buiten de school geleerd worden.
De leerling is voornamelijk in het schoolgebouw voor de vakken taal, rekenen,
Nederlands, Engels, Wiskunde en digitale geletterdheid (nieuwe 21 st century
skills) [6]. De overige vaardigheden worden doormiddel van steeds veranderbare
groepen op maat en interesse opgedaan en zullen veelal elders in de
maatschappij plaats vinden. Voorbeelden hiervan zijn de digitale 3D wereld door
een vr-bril en augmented learning, leerlingen maken vandaag de dag een eigen 3D-omgeving.
Docenten uit het vo leren via het
principe van geven en ontvangen, wisselen ervaringen en geven elkaar advies en vormen
de basis van lerende netwerken [7]. De maatschappij neemt hierbij zijn
verantwoordelijkheid om met/van/door en voor elkaar te leren immers door de
huidige technieken hoeven we in 2030 niet meer fysiek bij elkaar te komen. Een
fysieke beperking staat onder andere een leerling of juist de docent in 2030
het leren niet meer in de weg. Het leren is een Way of Life geworden. Het leren is niet langer de overdracht van
een docent/ coach naar een leerling maar
ook visa versa, er is veel meer mogelijk. Het groepsleren en het persoonlijke
leren hebben een plaats gekregen in het curriculum [8]. Er is vandaag de dag geen
sprake meer van een kenniseconomie maar er wordt gesproken over een lerende
economie waarbij het voortgezet onderwijs een lerende organisatie is.
[1] http:www.rvo.nl/sites/defaults/files/bijlagen/
Programma%20van%20%20Frisse%20Scholen %2C%20Versie%20september%202010.pdf.
[2] Het Groene Brein (2015). Rapportage onderzoek. Duurzaam Onderwijs. Den
Haag: Ministerie van Infrastructuur en Milieu.
[3] http://mcgamification.blogspot.nl/2016/01/trendanalyse-quest-1.html
[4] Delors, J. (2013). The treasure within: Learning to
know, learning to do, learning to live together and learning to be. What is the
value of that treasure 15 years after its publication? International Review of
Education, 59(3), 319–330.
[5] https://en.wikipedia.org/wiki/Wearable_technology
[6] https://www.kennisnet.nl/artikel/nieuw-model-21e-eeuwse-vaardigheden/
[7] Drijkoningen, C. (2012). Lerende
netwerken in perspectief. Antwerpen: Acco Uitgeverij.
Scenario 3: Eindig duurzaamheid en generationele aanpak
In 2030 zorgt het primair onderwijs voor een duidelijke keuze
naar het beroepsonderwijs doordat er een juist evenwicht gevonden is in de
cognitieve en praktische vaardigheden. In het voorbereidend beroepsonderwijs [1],
voorheen vmbo-t en havo, zijn diploma’s niet meer belangrijk. Daar en tegen is
de persoonlijke groei op studie en persoonlijke ontwikkeling van belang.
Vandaag de dag is het zeer belangrijk om je digitale portfolio van jongs af aan
goed bij te houden waarbij je met name zelf de eindverantwoordelijke bent dit in tegenstelling
tot 2015 waarbij de docent op het vmbo in de lessen loopbaanleren hier aandacht
aan gaf. De rolderdeling die men in 2015 had over de levensloop: leren is voor
de jeugd, werken voor de midden generatie en rusten voor de ouderen [2] is in
2030 alleen maar versterkt. Immers de grote veranderingen van de maatschappij
in de afgelopen jaren sluiten niet aan bij de kennis en ervaringen van toen. De
brugklasleerling uit 2015 die met vol vertrouwen zijn onderwijsloopbaan toen is
gestart, is vanaf 2025 op zoek naar een plek in de arbeidsmarkt [3]. We weten
nu dat deze brugklasleerling voor een beroep is opgeleid wat nu niet meer
bestaat, secretaresse. De grote behoefte naar vakmensen en ambachtsmensen
zorgde in 2024 voor dat de richting beroepsonderwijs niet alleen de leerlingen
breed opleiden voor een goede doorstroom naar het mbo en hbo maar ook voor een
mogelijkheid om zich vroeg te specialiseren. De aantrekkelijkheid van ambacht
en vakmanschap wordt door het bedrijfsleven herkend [4], de jongeren leren in
2030 het “vak” van de ouderen. In het schoolgebouw wordt de uitleg kort
toegelicht waardoor er veel tijd over is om de vaardigheid te oefenen in de praktijk.
Flipping the classroom is old school maar daar en tegen wordt er momenteel
gewerkt met hologrammen en 3D werelden. Na een aantal jaren waarbij de leraar een coach binnen het
beroepsonderwijs (heel vroeger vmbo-t en havo) is geweest is vanaf dit jaar in het
beroepsonderwijs de “strenge” leraar weer terug. Door de vele invloeden van
verschillende culturen is het momenteel weer mogelijk om een corrigerende tik
te geven als docent. Dit is een oude gewoonte die in de vijftiger en zestiger
jaren van de vorige eeuw niet bijzonder was. De ouders van nu staan hier
achter, alleen de huidige docent heeft nog z’n vraagtekens [5]. Het
beroepsonderwijs vindt in 2030 dat ouders de taak hebben om hun puber duurzaamheid
op te voeden. Dit is ontstaan doordat er verschillende projecten om via duurzaamheidonderwijs
de algemene maatschappelijke betrokkenheid van jongeren te vergroten in het
verleden mislukte [6].
[4] Sociaal-Economische-Raad.
(2015). Leren in de toekomst. Den
Haag: Sociaal-Economische Raad.
Scenario 4: Duurzaam en een generationele aanpak
In het jaar 2030 zijn wij allen wereldburgers, die deelnemen
aan een complexe en pluriforme mondiale samenleving en die een positieve
bijdrage aan duurzaamheid leveren. Bij duurzame ontwikkeling wordt er gestreefd
naar een gebalanceerde afweging tussen sociaal, ecologie en economie (people,
planet, profit)[1][7]. Binnen het vo-onderwijs wordt gewerkt aan een drieslag: kennis
over duurzaamheid, de vaardigheden om deze kennis om te zetten in actie, en de
normen en waarden die deze acties betekenis geven. Bovenstaande is het gevolg
op de visie van Biesta uit 2014 [2] die vermelden toentertijd dat onderwijs
wereldgericht is en er aandacht voor de domeinen kwalificatie, socialisatie en
persoonsvorming moet zijn. Leerlingen bezitten vandaag de dag vaardigheden waar
2030 om vraagt, zoals flexibiliteit, verbanden leggen, kritisch denken,
afwegingen maken, samenwerken en scenario’s bouwen. Deze ingrediënten komen
voor een groot deel overeen met de 21th century skills uit het begin van deze
eeuw [3]. Het vmbo en mbo zijn in 2030 verweven met elkaar en realiseren een circulaire
economie waarbij het onderwijs rekening gehouden wordt me de draagkracht van de
aarde en haar bevolking [4]. Door een continue verbinding met het bedrijfsleven
in 2030 maken studenten gebruik van de nieuwste en modernste technieken en ICT
van 2030. De sectorafdelingen op het vmbo zijn niet meer genoodzaakt om deze
nieuwe technieken aan te schaffen waardoor het geld ingezet kan worden voor
kleinere klassen en betere coaching van het individu. De hype aan het begin van
de 21e eeuw om als ouderen te blijven leren is passé, bovendien is
de kloof tussen ouderen en jongeren groter dan ooit. Gewenning aan de hoge
pensioen leeftijd van 70 jaar is er niet, jongeren van deze tijd willen eerder
stoppen met werken [5]. Jongeren van het vmbo zijn buiten school ook bezig met
gamen, 4D-printing, robotica, augmented learning en webbing. Deze laatste term
is een term die in het jaar 2016 nog onbekend is. De leerling van nu ervaart
het tempo in veranderen van ouderen als een belemmering en dit terwijl de
oudere docenten ervaren het tempo van de jongeren als stressvol. De leerling op
het voortgezet onderwijs is gechipt in 2030 waardoor leren buiten de school ook
mogelijk is en de sociale controle, waar geleerd wordt door de leerling, door
de school wel mogelijk is. Om de privacy te waarborgen is de leerling zelf
verantwoordelijk om met de chip te connecten met de school, tot het jaar 2025
werd dit nog gedaan door middel van absentieregistratie door een docent. Het vo
is voorzien van keurmerken zoals groene
school en/of groene school [6]. De schoolgebouwen zijn in 2030 helemaal energie-neutraal,
in 2020 werd de regelgeving gegeven voor BENG (Bijna Energie Neutraal Gebouw) [7].
Om een digitale sabbat te creëren zijn wifi vrije zones binnen het schoolgebouw
ingericht, bovendien zijn er op het vo landelijke no-internet weken om op deze
manier de aandacht te geven aan de “ouderwetse” manier van communiceren met
elkaar (face-to-face). Het schoolgebouw is bijna het gehele schooljaar open. In
2030 kunnen de leerlingen en docenten van het vo zelf hun vrije dagen in
plannen. In tegenstelling tot 2015 waar er per regio de verplichte
schoolvakanties waren.
[1] Bron,
j., Haandrikman, M., & Langberg, M. (2009). Leren voor duurzame
ontwikkeling; een praktische leidraad. Enschede: SLO.
[6] Het Groene Brein
(2015). Rapportage onderzoek. Duurzaam
Onderwijs. Den Haag: Ministerie van Infrastructuur en Milieu.