maandag 22 februari 2016

Quest 2: Toekomstscenario vo

Met het leerteam MI-5 hebben we bij quest 1 een sector overstijgende trend uitgewerkt met de volgende drijven de krachten:

Vanuit deze trendanalyse is een scenariosjabloon ontstaan:


Voor quest 2 beschrijf ik hieronder de 4 scenario's voor het jaar 2030 voor de onderwijssector voortgezet onderwijs.

Scenario 1: Eindig duurzaamheid en een intergenerationele aanpak
Vandaag de dag in 2030 is het schoolgebouw van het VMBO niet veel veranderd met vijftien jaar geleden, op die uitzondering na dat het gebouw digitaal goed ingericht is. “Vaste” computers zijn niet meer in het gebouw te vinden. De school heeft naast de locatie waar onderwijs gegeven wordt ook de functie als ontmoetingsplaats. Het voortgezet onderwijs heeft momenteel nog steeds een sleutelpositie in ons onderwijsstelsel. De hoofdvakken taal, rekenen, Nederlands , Engels en Wiskunde zijn zeer belangrijk en krijgen volop de aandacht [1]. De leerling heeft de hoofdvakken in vaste groepen en er wordt ingezet op lesdifferentiatie. De beroepsgerichte vakken worden al van de eerste klas in het vmbo aangeboden door nauwe samenwerking met de maatschappij en het bedrijfsleven. De leerling kiest in het eerste jaar zijn beroepsrichting. Veelal door projecten en onder andere crowd-sourcen (publiek, jong-oud, wordt als bron van informatie ingezet) worden de beroepsgerichte vakken vormgegeven.  In deze projecten worden de ontwikkelingen van de maatschappij buiten de school meegenomen de school in[2]. De lesdifferentiatie wordt met behulp van oudere werknemers vanuit de onderwijsbemiddelaar Goudgrijs [3] ingezet om zo leerlingen meer op maat te kunnen ondersteunen. Bij de beroepsgerichte vakken worden met name de oudere werknemers, die langer door moeten werken van wegen overheidsmaatregelen [4], ingezet. Op deze manier wil de overheid in 2030 ervoor zorgen dat goede vak- en/of ambachtskennis geborgen blijft.  Binnen het vmbo heerst een ambitieuze leercultuur waardoor de leerlingen van het vmbo trots zijn op hun talent en ambacht waarvoor ze worden opgeleid. Waar men in 2020 nog bang voor was [5] dat het moeizaam zou gebeuren is het momenteel een vanzelfsprekendheid. In 2030 is er namelijk een sterke verbinding met alle relevante partijen in de regio bovendien is er veel samenwerking met andere scholen die voorheen concurreerde. Het vmbo vormt het fundament van de beroepskolom. Kort om: “Het vmbo is in 2030 de route voor leerlingen die praktisch zijn ingesteld”.  
[3]           http://goudgrijs.nl/
[4]           Klink, J.J.L. van der, Bültmann, U., Brouwer, S., Burdorf, A., Schaufeli, W.B., Zijlstra, F.R.H. & Wilt, G. van der (2011). Duurzame inzetbaarheid bij oudere werknemers, werk als waarde. Gedrag & Organisatie, 24(4), 342 – 356.


Scenario 2: Duurzaam en een intergenerationele aanpak
In het voortgezet onderwijs zijn alle schoolpleinen rook vrij zoals dit door de tweede kamer op 2-5 -2016 afgesproken is om in 2020 de scholen rookvrij te maken [1].  De schoolgebouwen zijn duurzaam en betaalbaar waardoor er een gezonde leer- en werkomgeving ontstaan is voor leerlingen en docenten van het voortgezet onderwijs. Een duurzame inspirerende leef- en leeromgeving inspireert de leerling uit 2030 om duurzame ontwikkeling na te streven [2]. Vanzelfsprekend is het gebouw zo ingericht dat leerlingen overal online kunnen met de uitzondering van de WIFI-vrije ruimte om zo de dwang van de digitale wereld te ontvluchten [3].  Zoals Delors al in 2013 [4] al beschreef is het noodzakelijk om de omgeving te begrijpen en hiermee duurzaam om te gaan. Het gebouw van nu is binnen open en er zijn maar een paar kleine klaslokalen. De digitale wereld en de media spelen een belangrijke en ondersteunende rol bij het leren. Ieder leerling is in het bezit van een wearable device [5] die is verbonden met de leeromgeving. Hierdoor is het leren niet meer plaatsgebonden en kan er veelal ook buiten de school geleerd worden. De leerling is voornamelijk in het schoolgebouw voor de vakken taal, rekenen, Nederlands, Engels, Wiskunde en digitale geletterdheid (nieuwe 21 st century skills) [6]. De overige vaardigheden worden doormiddel van steeds veranderbare groepen op maat en interesse opgedaan en zullen veelal elders in de maatschappij plaats vinden. Voorbeelden hiervan zijn de digitale 3D wereld door een vr-bril en augmented learning, leerlingen maken vandaag de dag een eigen 3D-omgeving. Docenten uit het vo leren via het principe van geven en ontvangen, wisselen ervaringen en geven elkaar advies en vormen de basis van lerende netwerken [7]. De maatschappij neemt hierbij zijn verantwoordelijkheid om met/van/door en voor elkaar te leren immers door de huidige technieken hoeven we in 2030 niet meer fysiek bij elkaar te komen. Een fysieke beperking staat onder andere een leerling of juist de docent in 2030 het leren niet meer in de weg. Het leren is een Way of Life geworden. Het leren is niet langer de overdracht van een docent/ coach  naar een leerling maar ook visa versa, er is veel meer mogelijk. Het groepsleren en het persoonlijke leren hebben een plaats gekregen in het curriculum [8]. Er is vandaag de dag geen sprake meer van een kenniseconomie maar er wordt gesproken over een lerende economie waarbij het voortgezet onderwijs een lerende organisatie is.
[1]           http:www.rvo.nl/sites/defaults/files/bijlagen/ Programma%20van%20%20Frisse%20Scholen %2C%20Versie%20september%202010.pdf.
[2]           Het Groene Brein (2015). Rapportage onderzoek. Duurzaam Onderwijs. Den Haag: Ministerie van Infrastructuur en Milieu.
[3]           http://mcgamification.blogspot.nl/2016/01/trendanalyse-quest-1.html
[4]           Delors, J. (2013). The treasure within: Learning to know, learning to do, learning to live together and learning to be. What is the value of that treasure 15 years after its publication? International Review of Education, 59(3), 319–330.
[5]           https://en.wikipedia.org/wiki/Wearable_technology
[6]           https://www.kennisnet.nl/artikel/nieuw-model-21e-eeuwse-vaardigheden/
[7]           Drijkoningen, C. (2012). Lerende netwerken in perspectief. Antwerpen: Acco Uitgeverij.
[8]           http://www.leraar2020.nl/

Scenario 3: Eindig duurzaamheid en generationele aanpak
In 2030 zorgt het primair onderwijs voor een duidelijke keuze naar het beroepsonderwijs doordat er een juist evenwicht gevonden is in de cognitieve en praktische vaardigheden. In het voorbereidend beroepsonderwijs [1], voorheen vmbo-t en havo, zijn diploma’s niet meer belangrijk. Daar en tegen is de persoonlijke groei op studie en persoonlijke ontwikkeling van belang. Vandaag de dag is het zeer belangrijk om je digitale portfolio van jongs af aan goed bij te houden waarbij je met name zelf  de eindverantwoordelijke bent dit in tegenstelling tot 2015 waarbij de docent op het vmbo in de lessen loopbaanleren hier aandacht aan gaf. De rolderdeling die men in 2015 had over de levensloop: leren is voor de jeugd, werken voor de midden generatie en rusten voor de ouderen [2] is in 2030 alleen maar versterkt. Immers de grote veranderingen van de maatschappij in de afgelopen jaren sluiten niet aan bij de kennis en ervaringen van toen. De brugklasleerling uit 2015 die met vol vertrouwen zijn onderwijsloopbaan toen is gestart, is vanaf 2025 op zoek naar een plek in de arbeidsmarkt [3]. We weten nu dat deze brugklasleerling voor een beroep is opgeleid wat nu niet meer bestaat, secretaresse. De grote behoefte naar vakmensen en ambachtsmensen zorgde in 2024 voor dat de richting beroepsonderwijs niet alleen de leerlingen breed opleiden voor een goede doorstroom naar het mbo en hbo maar ook voor een mogelijkheid om zich vroeg te specialiseren. De aantrekkelijkheid van ambacht en vakmanschap wordt door het bedrijfsleven herkend [4], de jongeren leren in 2030 het “vak” van de ouderen. In het schoolgebouw wordt de uitleg kort toegelicht waardoor er veel tijd over is om de vaardigheid te oefenen in de praktijk. Flipping the classroom is old school maar daar en tegen wordt er momenteel gewerkt met hologrammen en 3D werelden. Na een aantal jaren waarbij  de leraar een coach binnen het beroepsonderwijs (heel vroeger vmbo-t en havo) is geweest is vanaf dit jaar in het beroepsonderwijs de “strenge” leraar weer terug. Door de vele invloeden van verschillende culturen is het momenteel weer mogelijk om een corrigerende tik te geven als docent. Dit is een oude gewoonte die in de vijftiger en zestiger jaren van de vorige eeuw niet bijzonder was. De ouders van nu staan hier achter, alleen de huidige docent heeft nog z’n vraagtekens [5]. Het beroepsonderwijs vindt in 2030 dat ouders de taak hebben om hun puber duurzaamheid op te voeden. Dit is ontstaan doordat er verschillende projecten om via duurzaamheidonderwijs de algemene maatschappelijke betrokkenheid van jongeren te vergroten in het verleden mislukte [6].
[1]          http://www.mbo2025.nl/verklaring
[4]          Sociaal-Economische-Raad. (2015). Leren in de toekomst. Den Haag: Sociaal-Economische Raad.

Scenario 4: Duurzaam en een generationele aanpak
In het jaar 2030 zijn wij allen wereldburgers, die deelnemen aan een complexe en pluriforme mondiale samenleving en die een positieve bijdrage aan duurzaamheid leveren. Bij duurzame ontwikkeling wordt er gestreefd naar een gebalanceerde afweging tussen sociaal, ecologie en economie (people, planet, profit)[1][7]. Binnen het vo-onderwijs wordt gewerkt aan een drieslag: kennis over duurzaamheid, de vaardigheden om deze kennis om te zetten in actie, en de normen en waarden die deze acties betekenis geven. Bovenstaande is het gevolg op de visie van Biesta uit 2014 [2] die vermelden toentertijd dat onderwijs wereldgericht is en er aandacht voor de domeinen kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming moet zijn. Leerlingen bezitten vandaag de dag vaardigheden waar 2030 om vraagt, zoals flexibiliteit, verbanden leggen, kritisch denken, afwegingen maken, samenwerken en scenario’s bouwen. Deze ingrediënten komen voor een groot deel overeen met de 21th century skills uit het begin van deze eeuw [3]. Het vmbo en mbo zijn in 2030 verweven met elkaar en realiseren een circulaire economie waarbij het onderwijs rekening gehouden wordt me de draagkracht van de aarde en haar bevolking [4]. Door een continue verbinding met het bedrijfsleven in 2030 maken studenten gebruik van de nieuwste en modernste technieken en ICT van 2030. De sectorafdelingen op het vmbo zijn niet meer genoodzaakt om deze nieuwe technieken aan te schaffen waardoor het geld ingezet kan worden voor kleinere klassen en betere coaching van het individu. De hype aan het begin van de 21e eeuw om als ouderen te blijven leren is passé, bovendien is de kloof tussen ouderen en jongeren groter dan ooit. Gewenning aan de hoge pensioen leeftijd van 70 jaar is er niet, jongeren van deze tijd willen eerder stoppen met werken [5]. Jongeren van het vmbo zijn buiten school ook bezig met gamen, 4D-printing, robotica, augmented learning en webbing. Deze laatste term is een term die in het jaar 2016 nog onbekend is. De leerling van nu ervaart het tempo in veranderen van ouderen als een belemmering en dit terwijl de oudere docenten ervaren het tempo van de jongeren als stressvol. De leerling op het voortgezet onderwijs is gechipt in 2030 waardoor leren buiten de school ook mogelijk is en de sociale controle, waar geleerd wordt door de leerling, door de school wel mogelijk is. Om de privacy te waarborgen is de leerling zelf verantwoordelijk om met de chip te connecten met de school, tot het jaar 2025 werd dit nog gedaan door middel van absentieregistratie door een docent. Het vo is voorzien van keurmerken  zoals groene school en/of groene school [6]. De schoolgebouwen zijn in 2030 helemaal energie-neutraal, in 2020 werd de regelgeving gegeven voor BENG (Bijna Energie Neutraal Gebouw) [7]. Om een digitale sabbat te creëren zijn wifi vrije zones binnen het schoolgebouw ingericht, bovendien zijn er op het vo landelijke no-internet weken om op deze manier de aandacht te geven aan de “ouderwetse” manier van communiceren met elkaar (face-to-face). Het schoolgebouw is bijna het gehele schooljaar open. In 2030 kunnen de leerlingen en docenten van het vo zelf hun vrije dagen in plannen. In tegenstelling tot 2015 waar er per regio de verplichte schoolvakanties waren.
[1]          Bron, j., Haandrikman, M., & Langberg, M. (2009). Leren voor duurzame ontwikkeling; een praktische leidraad. Enschede: SLO.
[4]          http://mvonederland.nl/
[6]          Het Groene Brein (2015). Rapportage onderzoek. Duurzaam Onderwijs. Den Haag: Ministerie van Infrastructuur en Milieu.




3 opmerkingen:

  1. Mede door de peerfeedback van Laura Krak en door de scenario's mondeling te bespreken binnen mijn netwerk ben ik tot deze scenario's gekomen.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Hoi Monique, hierbij mijn feedback in relatie tot de criteria voor deze quest.
    Je hebt de scenario’s zijn mooi doorvertaald naar de eigen context van het VO (vmbo).
    De scenario’s beschrijven de ontwikkeling vooral vanuit het perspectief van 2030, maar kijken ook terug op de periode vanaf 2016, backcasting. Veranderingen zijn op een concreet niveau vertaald naar het onderwijs binnen het VO (vorm en inhoud)
    De scenario’s zijn inhoudelijk consistent en komen overeen met de kwadrant extremen, waardoor ze ook echt verschillend van elkaar zijn en meerdere mogelijkheden laten zien voor de ontwikkelingen richting 2030.
    De onderbouwing van de maatschappelijke opdracht van de school (hoever reikt de taak van de school?) blijft nog wat impliciet.
    Backcasting is goed gelukt. Mooi gebruik gemaakt van feiten en voorspellingen (ook je fantasie gebruikt). Het levert levensechte scenario’s op, helemaal ingebed in de context van het VO mooi gedaan!
    De scenario’s reflecteren globaal een visie, waarin technologische en maatschappelijke ontwikkelingen vertaald zijn naar onderwijs.
    De scenario’s hebben meerdere vernieuwende elementen (o.a. chippen van leerlingen). De gedachten over de rol van de generaties zijn prikkelend, met name de intergenerationele. Ben benieuwd naar jullie uitwerking in het beeld!

    BeantwoordenVerwijderen